جلوه ی معشوق

متن علمي    باز ؛ (open     scince     text )

« این نوشته به مثابه یک ایده علمی است »

 

يكي از راه هاي پيشرفت، بهره گيري از راهبردهاي پيشرو براي گام نهادن در مسير رشد و ترقي مي باشد. يكي از راهبردهاي راقي كه در عصر ما مورد استقبال فراوان قرار گرفته؛ برداشتن موانع مشاركت فكري متفكران و متخصصان در طرح ها و پروژه هاي به ظاهر انحصاري و خصوصي
مي باشد[1].

 در دنیای سازندگان نرم افزارها، زیرکانه ترین و خلاقانه ترین طرح ها و ابتکارات به کار گرفته میشود تا محصولی بسیار جذاب و بهرمند از تکنولوژی های نو ارائه شود. یکی از زیرکانه ترین این طرح ها مربوط می شود به نرم افزارهایی با عنوان؛

«متن باز»؛ «Open Source Software».

فلسفه نرم افزارهای متن باز، باز گذاشتن دست کاربران یا متخصصان در کل دنیا برای کار بر روی این نرم افزارها و دست یابی به نقاط ضعف، قوت، کمک و هم‌فکری برای کامل‌تر شدن نرم‌افزار است. یک نوع «هم افزایی جهانی» برای کامل‌تر شدن پروژه‌ها با شعار؛

«بیایید دانسته‌هایمان را به اشتراک بگذاریم»[2].

مثلا «سیستم عامل اندروید» که بر روی گوشی های جدید و تبلت ها نصب است، یک نرم افزار متن باز است. یعنی سازندگان این سیستم عامل ترجیح می دهند کاربران با در اختیار داشتن «کد منبع» این سیستم عامل بتوانند آزادانه بر روی آن کار کنند[3].

گذشته از دنیای نرم افزارها در دنیای علم و دانش نیز با «راهبرد دانش های متن باز» رو برو هستیم. در دانش های متن باز به جای اینکه محققان در یک موضوع در «عرض یکدیگر(موازی کاری)» کار کنند، می توانند با تعامل سازنده مسیر پژوهشهای خود را «طولی کرده(هم افزایی)» و مرزهای علم را به کمک یکدیگر پیش ببرند. یعنی یک نوع هم افزایی علمی داشته باشند[4].

بنده در مسیر پژوهش در حوزه علوم انسانی ایده ای به نظرم رسیده که نامش را گذاشته ام؛

متن های علمی باز open scince text [5].

معتقدم در مسیر نگارش مقاله، پروژه یا پایان نامه(فرمتهای پژوهشی در مراکز دانشگاهی) می توان از این راهبرد بهره برد. و در صورتی که منعی برای باز بودن این فرمتهای پژوهشی وجود داشته باشد(یعنی اصرار بر اینکه یک پژوهشگر به تنهایی کار کند يا محدوديت هاي اداري) می توان پس از ارائه مقاله و پروژه و یا دفاع از پایان نامه، متن های موجود را باز گذاشت تا پژوهشگران امکان داشته باشند بر روی آنها کار کنند.

نمونه ای از این ایده را در متون حوزه های علمیه می توانیم مشاهده کنیم. مثلا بسیاری از متون حوزوی در طول صدها سال مورد پژوهش پژوهشگران ادوار مختلف قرار گرفته و به مرور پویایی خاصی را به دست آورده است. گونه ای از شرح نویسی در متون حوزوی یافت
می شود که معروف به شرح نگاری «مزجی» است. در این نوع از شرح نگاری تقریبا محقق وارد اصل متن شده و با اندیشه ای تازه متن را مورد کالبد شکافی قرار می دهد. ثمره چنین تلاشی به دست آوردن متن جدید با کیفیت و پويايي و علمیت بیشتر است[6].

دانشگاه های ما بر خلاف حوزه ها که متن محور هستند، تا حدودی از این نقطه قوت فاصله گرفته اند. هر چند که جمود در متن هم امکان دارد به جمود علمی کشیده شود. اما متن محور نبودن هم، نقطه ضعف بزرگی در فعالیتهای آکادمیک است.

هر مقاله، پروژه، پایان نامه يا هر متن علمي ديگر، به مثابه یک متن علمي تولید شده می باشد. این متون قابلیت کاملتر شدن دارند. اما چه زمانی باید این اتفاق بیفتد؟ شاید در تاریخ دانش کشورمان هیچ زمانی مثل امروز تولید متون علمی فزونی نگرفته باشد. ارزش این متون علمی زمانی درک
می شود که مورد بازبینی و تدقیق مجدد قرار گیرد.

«راهبرد متن های علمی باز» حرکتی علمی در طول تلاش علمی پژوهشگراني است که متن را تولید کرده و اکنون با کمک این راهبرد باید متن را کاملتر و متحول کرد. فراموش نكنيم كه پژوهش را بايد از جايي آغاز كنيم كه ديگران به پايان رسانده اند.

این راهبرد نیاز به یک ساز و کار اجرایی دقیق دارد.